Świderski Piotr, być może h. Lubicz (1756—1826), oficer w powstaniu kościuszkowskim i Legionach Polskich, pułkownik wojsk Księstwa Warszawskiego.
Ur. 15 III w Wielkopolsce (zapewne w Gostyniu), był (wg aktu zgonu) synem Piotra i Marianny, zamieszkałych w Gostyniu; nie jest jednak wykluczone, że jest tożsamy z ochrzczonym 29 IV 1756 w Gostyniu synem Marianny i Tomasza, rzeźnika, a bratem ur. w r. 1755 Marianny.
Dn. 2 III 1772 wstąpił Ś. do pułku dragonów, funkcjonującego po reorganizacji w l. 1776—8 jako regiment szefostwa Franciszka Piotra Potockiego, star. szczerzeckiego, a od r. 1789 jako 7. pp, stacjonujący w Wielkopolsce. Pełnił w nim funkcje podoficerskie, nie zdołał awansować na oficera. Na przełomie l. 1790 i 1791 uczestniczył w poselstwie do Turcji, sprawowanym przez Potockiego. Zapewne wrócił przed zakończeniem misji w Stambule, bowiem w wojnie z Rosją w r. 1792 walczył w bitwach pod Zieleńcami (17 VI) i Włodzimierzem (7 VII). W trakcie powstania kościuszkowskiego awansował 16 VII 1794 na kapitana baonu strzelców Klemensa Węgierskiego. Brał udział w obronie Warszawy, gdzie 31 VII t.r. został ranny. Po upadku insurekcji przedostał się na Wołoszczyznę, gdzie zaangażował się w tworzenie oddziałów polskich, które w porozumieniu z Francją przygotowywały się do wtargnięcia do Galicji. Tymczasowo znalazł się w r. 1796 w sztabie gen. Franciszka Ksawerego Dąbrowskiego w Bukareszcie; ruszył za nim w kierunku Jass, lecz po jego zdradzie i ucieczce do Rosji stracił możliwości dalszego działania. Zapewne to Ś. należał do przeciwników Joachima Deniski i był wśród amnestionowanych 28 VI 1797 przez władze austriackie. Przeniósł się następnie do Stambułu, gdzie współpracował z Kazimierzem Tańskim, a jesienią t.r., wobec braku perspektyw na stworzenie polskiego legionu w Turcji, wyjechał do Włoch.
Dn. 21 XII 1797 zgłosił się Ś. do Legionu Polskiego we Włoszech, a 11 II 1798 został zaangażowany jako kapitan adiutant major 1. baonu I Legii. W wojnie z Królestwem Neapolu uczestniczył w potyczkach t.r. pod Civita Castellana (4 XII), Otricoli (7 XII) i Calvi (9 XII), a także w zdobyciu Gaety (30 XII). Podczas drugiej wojny koalicyjnej walczył w r. 1799 nad Trebbią (17—19 VI), pod Novi (15 VIII) i Bosco (4 XI), a także w walkach nad Varem (maj 1800) i w rejonie przełęczy Col de Tende. Na mocy rozkazu z 20 VI 1800 udał się do Marsylii, gdzie uzyskał stanowisko szefa kontroli i dyscypliny Legii. Tymczasowo sprawował komendę nad 3. baonem. Następnie uczestniczył w oblężeniu Peschiery i Mantui. Po zawarciu pokoju w Lunéville objął 11 III 1801 ponownie dowództwo 3. baonu, a w wyniku reorganizacji Legionów został 8 XII t.r. szefem 3. baonu 1. półbrygady pol. stacjonującej w Modenie. Gdy 29 V 1802 gen. Jan Henryk Dąbrowski poprosił go o pomoc przy opracowywaniu materiałów do „Historii Legionów”, odpowiedział odmownie, uważając, że za mało wie na ten temat, zaproponował natomiast Szymona Białowiejskiego, znającego dzieje I Legii. Dn. 11 VIII t.r. został przewodniczącym Rady Administracyjnej półbrygady w Pawii, zachował jednak stanowisko szefa 3. baonu, stacjonującego głównie w Ferrarze. Zniechęcony brakiem perspektyw na awans, wniósł w kwietniu 1805 prośbę o dymisję, lecz pod wpływem perswazji kolegów i w wyniku otrzymania funkcji zastępcy dowódcy pułku wycofał ją. Po wybuchu trzeciej wojny koalicyjnej, wezwany przez cesarza Napoleona, wyjechał 16 IX 1805 z gen. Józefem Zajączkiem do Strasburga, gdzie z jeńców wziętych z armii austriackiej zamierzano sformować nowe oddziały polskie. Misja zakończyła się niepowodzeniem i Ś. udał się do Mediolanu. Nie przywrócono mu dowództwa 3. baonu, natomiast z jeńców pochodzących z Galicji, a służących w austriackich 38. i 58. pp, których wzięto do niewoli w bitwie pod Castelfranco Veneto (23 XI 1805), zorganizował 4. baon 1. półbrygady pol. Wraz z nim został wysłany do Ankony, gdzie stacjonował od kwietnia do lipca 1806.
Po wybuchu czwartej wojny koalicyjnej (1 X 1806) wysuwany był Ś. na stanowisko majora nowej Legii Północnej, tworzonej na rozkaz Napoleona przez gen. Zajączka, a następnie II Legii Północnej gen. Jana Wołodkiewicza. Wycofał się jednak z nieznanych przyczyn i 29 XI 1806 objął stanowisko majora w pułku jazdy Legii Polsko-Włoskiej płk. Aleksandra Rożnieckiego. Wezwany z tym pułkiem przez Napoleona na Śląsk, dowodził 15 V 1807 w zwycięskiej bitwie przeciw Prusakom pod Szczawienkiem (Strugą) koło Wałbrzycha (Waldenburg); tam został ranny i stracił oko. Zaświadczenie o jego waleczności w tej bitwie wystawił tego dnia gen. Ch. Lefebvre-Desnouettes. Brak doświadczenia i predyspozycji do dowodzenia kawalerią spowodowały, że Ś. szukał innego przydziału. Ostatecznie 1 VII t.r. został pułkownikiem w 3. pp Legii Polsko-Włoskiej, sformowanej na Dolnym Śląsku głównie z polskich jeńców i dezerterów z armii pruskiej. Wraz z pułkiem znajdował się od 14 X 1807 do 31 III 1808 na żołdzie Królestwa Westfalii, pełniąc służbę garnizonową m.in. w Kassel. Po przekształceniu Legii Polsko-Włoskiej w Legię Nadwiślańską (31 III 1808) automatycznie wszedł w jej skład jako dowódca 3. pp. Wydaje się, że nie potrafił w pełni zapanować nad podkomendnymi, którzy, podobnie jak żołnierze pozostałych pułków Legii, lekceważyli swoje obowiązki, oddając się pijaństwu i grze w karty. Zniechęcony służbą na obcym żołdzie, perspektywą wymarszu do Hiszpanii oraz rosnącym chaosem organizacyjnym w Legii, poprosił 31 V t.r. o dymisję, którą otrzymał 20 VI wraz z pensją.
Dn. 11 VII 1808 wstąpił Ś. do wojska Ks. Warsz.; nie otrzymał przydziału liniowego, został natomiast komendantem placów Modlina, a następnie Bydgoszczy i Poznania. Za zasługi w kampanii 1807 r. otrzymał 17 III 1809 Order Virtuti Militari. Po wybuchu wojny z Austrią został powołany 11 V 1809 przez gen. Stanisława Woyczyńskiego do rady wojennej twierdzy toruńskiej i w tym charakterze uczestniczył w jej obronie (15—17 V). W maju 1812 został komendantem Gwardii Narodowej dep. siedleckiego, a 2 VI t.r. komendantem wojskowym tego departamentu. Stanowisko to potwierdził dekret Rady Ministrów z 30 VI, nakazujący Ś-emu, w obliczu rozpoczętej właśnie wojny z Rosją, zorganizowanie obrony departamentu przed najazdami kozaków, a w szczególności wystawienie pospolitego ruszenia szlacheckiego oraz rozbudowę oddziałów Gwardii Narodowej w miastach i kosynierów po wsiach. Ponadto pod kontrolą Ś-ego znalazły się poczty oraz magazyny wojskowe. Działalność organizacyjna w departamencie została rychło przerwana, gdyż wobec zagrożenia rosyjskiego Ś. otrzymał 19 VII od zastępcy ministra wojny, gen. Józefa Wielhorskiego, rozkaz odwrotu ze swymi oddziałami do Puław, w celu osłony linii Wisły. Następnie wraz z Gwardią Narodową departamentu i pospolitym ruszeniem (razem 358 osób) został wcielony do kombinowanej dywizji gen. Antoniego Amilkara Kosińskiego, która operowała latem i jesienią nad Bugiem i na Wołyniu. Oddziały Gwardii Narodowej dep. siedleckiego wzięły udział w rozpoczętej 25 VIII ofensywie na Uściług i Włodzimierz, jednak Ś-emu, «którego osłabiony wzrok zgadza się bardziej z miejscową służbą» (Kosiński), nie powierzono wówczas dowodzenia w polu. Podczas reorganizacji wojsk polskich na początku r. 1813 otrzymał przydział do dywizji gen. J. H. Dąbrowskiego i w marcu t.r. został członkiem jej Rady Administracyjnej. W wyniku kolejnej reorganizacji, dokonanej w Saksonii w czerwcu, odkomenderowano go czasowo do zakładu dywizji J. H. Dąbrowskiego do Düsseldorfu, nadal jako członka Rady Administracyjnej. Kampanię t.r. odbył jako pułkownik à la suite w sztabie Dąbrowskiego. Po klęsce pod Lipskiem (październik 1813) został z grupą oficerów skierowany do Sedanu. Dn. 25 I 1814 objął komendą nadliczbowych oficerów polskich, a 17 III t.r. wszedł w skład 3. komp. Gwardii Honorowej, złożonej z nadliczbowych oficerów bez przydziału.
Po upadku Napoleona wrócił Ś., prawdopodobnie pod koniec lipca 1814, wraz z innymi gwardzistami do kraju. Zgłosił akces do powstającej armii Król. Pol. i został tam umieszczony «na reformie» (bez przydziału, z połową pensji). Przebywał w dep. (później woj.) kaliskim. Dn. 28 X 1816 otrzymał dymisję wraz z pensją. W l. dwudziestych mieszkał w Piotrkowie (obecnie Trybunalskim) i tam zmarł 25 IX 1826; został pochowany na cmentarzu przy kościele p. wezw. Nawiedzenia NMP przy Krakowskim Przedmieściu. Po śmierci Ś-ego rodzina przeniosła się do Krakowa, gdzie na dziedzińcu przed kościołem Kapucynów wystawiła mu pamiątkową kolumnę z wyrytym życiorysem (cząstkowo zachowanym) i h. Lubicz. W opinii gen. Józefa Grabińskiego był Ś. «sumiennym przełożonym, służbistą i dzielnym żołnierzem, dobrze przygotowanym do pełnienia funkcji oficerskich; znał języki obce, interesował się geografią i historią». Wg tradycji rodzinnej był odznaczony także francuską Legią Honorową.
Ś. był żonaty z Marianną z Romanowskich, z którą miał synów Franciszka oraz Faustyna, pseud. m.in. Bocian znad Pilicy, Ex-Bocian, Faustyn z Mzurowa (14 II 1821 — 29 VIII 1885), autora satyr obyczajowych i okolicznościowych, publikowanych w piotrkowskim „Tygodniu”, a zebranych w „Pismach humorystycznych” (Częstochowa 1883—4 I—II), właściciela Mzurowa koło Częstochowy, żonatego z Olimpią z Lochmanów, z którą miał syna Leopolda (1853—1925), w l. 1880—9 autora kilkunastu komedii, obrazków obyczajowych i fraszek scenicznych.
Ś. jest wzmiankowany w „Popiołach” Stefana Żeromskiego (W. 1904). Miejsce bitwy pod Strugą upamiętnia pomnik, wzniesiony w r. 1960, oraz Park Ułanów Nadwiślańskich w Szczawnie Zdroju. W literaturze historycznej Ś. bywa niesłusznie nazywany bratem Andrzeja (Jędrzeja) Świderskiego (zob.).
Dawni pisarze pol. (dot. syna, Faustyna i wnuka, Leopolda); Dramat pol. (dot. Faustyna i Leopolda), Literatura pol. Enc., II (dot. Faustyna); Nowy Korbut, XVI (dot. Leopolda); Pachoński J., Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich 1796—1807, Kr. 2003 II; Żychliński, II 317—18; — Chojnacki A., Wywiad pograniczny w Departamencie Siedleckim w świetle raportów podprefektów w lipcu i sierpniu 1812 roku, „Wschodni Roczn. Human.” T. 5: 2008 s. 63—4; Dudzińs k i J., 13. pułk piechoty Księstwa Warszawskiego i jego udział w wojnie 1812 roku, w: Studia z dziejów wojskowości, Białystok 2013 II 132, 137; Falkowski J., Księstwo Warszawskie. Obrazy z życia kilku ostatnich pokoleń w Polsce, W. 1906 I 23; Frycie S., „Tydzień” Piotrkowski jako czasopismo społeczno-literackie, „Roczn. Nauk.-Dydaktyczny Studium Terenowego Krak. WSP w Rzeszowie. Nauki Human.” 1964 z. 1(23) s. 82—6; Gembarzewski B., Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831, W. 1925 s. 48—9; Górski K., Historia piechoty, Kr. 1893 s. 132, 140, 149; Kirkor S., Legia Nadwiślańska 1808—1814, Londyn 1981 s. 23, 483, 505; Kornatowicz J., Generał Rymkiewicz, P. 1930; Kukiel M., Próby powstańcze po trzecim rozbiorze, Kr. 1912; Łukasiewicz M., Armia księcia Józefa 1813, W. 1986; Marecki J., Kościół i klasztor Kapucynów w Krakowie — Przewodnik, Kr. 1995; Minkiewicz J., Ułani nadwiślańscy na Śląsku, „Wojsk. Przegl. Hist.” 1958 nr 2/58; Nadzieja J., Generał Józef Zajączek 1752—1826, W. 1975 s. 224, 307; Pachoński J., Generał Jan Henryk Dąbrowski, W. 1981; tenże, Legiony Polskie, W. 1969—79 I—IV; Pawłowski B., Historia wojny polsko-austriackiej 1809 r., W. 1999 s. 210; Reychman J., Życie polskie w Stambule w XVIII w., W. 1959; Staszewski J., Wojsko polskie na Śląsku w dobie napoleońskiej, Kat. 1936; Topaktaş H., Osmanlı-Lehistan Diplomatik İlişkileri, Franciszek Piotr Potocki’nin İstanbul Elçiliği (1788—1793), Ankara 2014 s. 48; Willaume J., Amilkar Kosiński. 1769—1823, P. 1930; — Akty powstania Kościuszki, III; Bielecki R., Tyszka A., Dał nam przykład Bonaparte, Kr. 1984 I 184; Ostatni poseł do Porty Ottomańskiej, Wyd., K. Waliszewski, Paris 1894 II 262; Tański K., Piętnaście lat w Legionach, W. 1905 s. 42; — „Gaz. Pol.” 1885 nr 217; — AP w Ł.: Księga zgonów parafii św. Jakuba w Piotrkowie za r. 1826, nr 181; Arch. Prow. Kapucynów w Kr.: AP-SZ, sygn. 148 k. 57—8; B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: Teki Staszewskiego, sygn. 8744 t. 24 k. 48, 50—3; — Informacje Igora Kraszewskiego z P. na podstawie kwerendy w Arch. Archidiec. w P. (Gostyń, Liber Baptisatorum, sygn. PM 87/04 s. 104, 106, 114, 120).
Michał Baczkowski